વિવિધ નાણાકીય વર્ષોને એકસાથે ગણીને GST નોટિસ આપી શકાય નહી: બોમ્બે હાઇકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો

Spread the love

Reading Time: 2 minutes

બોમ્બે હાઇકોર્ટ (ગોવા બેંચ)એ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે એક જ શો-કોઝ નોટિસ દ્વારા અનેક નાણાકીય વર્ષોને “ક્લબ” અથવા “બંચ” કરીને GSTની કાર્યવાહી શરૂ કરવી કાયદેસર નથી. કોર્ટએ આવી નોટિસોને જુરિસ્ડિક્શન વગરની (without jurisdiction) ગણાવીને રદ કરી છે.

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

આ કેસમાં રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે કાર્યરત ડેવલપર્સ સામે FY 2017-18 થી FY 2023-24 સુધીના સમયગાળાને એકસાથે ગણીને CGST અધિનિયમની કલમ 74 અને 74A હેઠળ શો-કોઝ નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી. નોટિસમાં—

જમીનમાલિકને આપવામાં આવેલી કન્સ્ટ્રક્શન સેવાઓ પર GST,
પૂર્ણતા પ્રમાણપત્ર પછી ટ્રાન્સફર થયેલા ફ્લેટ્સ સંબંધિત ITC રિવર્સલ,
TDR/FSI સેવાઓ પર રિવર્સ ચાર્જ મિકેનિઝમ હેઠળ GST,

જેમા કરોડો રૂપિયાની ડિમાન્ડ દર્શાવવામાં આવી હતી.

મુખ્ય કાનૂની મુદ્દો

કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે:

શું CGST એક્ટ, 2017 હેઠળ વિવિધ નાણાકીય વર્ષોના ટેક્સ પિરિયડને એક જ શો-કોઝ નોટિસમાં સામેલ કરી શકાય?

કોર્ટની મહત્વપૂર્ણ વ્યાખ્યા

બેંચે CGST એક્ટની યોજના (Scheme of the Act)નું વિસ્તૃત વિશ્લેષણ કર્યું અને ખાસ કરીને નીચેના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂક્યો:

🔹 “Tax Period” અને “Return”નો અર્થ

CGST એક્ટ મુજબ:

Tax Period એટલે જે સમયગાળા માટે રિટર્ન ફાઇલ કરવાનું હોય,
દરેક નાણાકીય વર્ષ માટે અલગ-અલગ માસિક/વાર્ષિક રિટર્નની વ્યવસ્થા છે,
આથી દરેક નાણાકીય વર્ષ એક સ્વતંત્ર એકમ (independent unit) બને છે.

🔹 લિમિટેશનનો પ્રશ્ન

કલમ 73(10) અને 74(10) હેઠળ:

દરેક નાણાકીય વર્ષ માટે લિમિટેશન અલગ રીતે લાગુ પડે છે,
અનેક વર્ષોને એકસાથે ગણીને નોટિસ આપવાથી લિમિટેશન સ્કીમ નિષ્ફળ બને છે.

🔹 કરદાતાના અધિકારો

કોર્ટએ નોંધ્યું કે:

અલગ-અલગ વર્ષો માટે કરદાતા અલગ પ્રકારની દલીલો અને બચાવ રજૂ કરી શકે છે,
સંયુક્ત નોટિસથી કરદાતાને વર્ષ-વિશિષ્ટ જવાબ આપવાનો અવસર છીનવાઈ જાય છે, જે કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોના વિરુદ્ધ છે.

અન્ય હાઇકોર્ટના ચુકાદાઓનો સહારો

ગોવા બેંચે આ મુદ્દે પહેલેથી આવેલા ચુકાદાઓ પર પણ આધાર રાખ્યો, જેમાં—

મદ્રાસ હાઇકોર્ટ (Titan Company Ltd. અને R A & Co. કેસ),
કેરળ હાઇકોર્ટ (Tharayil Medicals કેસ),
કર્ણાટક હાઇકોર્ટ,

દ્વારા પણ મલ્ટિપલ ફાઇનાન્સિયલ યર માટે કોમ્પોઝિટ શો-કોઝ નોટિસને અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવી છે.

દિલ્હી હાઇકોર્ટના ચુકાદાથી તફાવત

રેવન્યુએ દિલ્હી હાઇકોર્ટના Ambika Traders કેસનો સહારો લીધો હતો, પરંતુ ગોવા બેંચે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે કેસ ફ્રોડ અને ખોટી ITC ક્લેમ પર આધારિત હતો અને હાલના કેસના તથ્યો સાથે સરખાવા યોગ્ય નથી.

અંતિમ નિર્ણય

કોર્ટએ સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું:

GST કાયદામાં વિવિધ નાણાકીય વર્ષોને એકસાથે ગણીને શો-કોઝ નોટિસ જારી કરવાની કોઈ જ વ્યવસ્થા નથી. આવી કાર્યવાહી જુરિસ્ડિક્શન વગરની છે.

આથી,

સંયુક્ત શો-કોઝ નોટિસ રદ કરવામાં આવી,
રિટ પિટિશન મંજૂર કરવામાં આવી.

કરદાતાઓ અને પ્રોફેશનલ્સ માટે અસર

આ ચુકાદો ખાસ કરીને:

રિયલ એસ્ટેટ,
મેન્યુફેક્ચરિંગ,
સર્વિસ સેક્ટર,

માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, જ્યાં DGGI દ્વારા લાંબા સમયગાળાની સંયુક્ત નોટિસો સામાન્ય બની ગઈ હતી.

હવે સ્પષ્ટ છે કે દરેક નાણાકીય વર્ષ માટે અલગ-અલગ GST નોટિસ જારી કરવી ફરજિયાત છે.

સંપાદકની નોંધ

આ ચુકાદો GST કાયદાની “Tax Period centric” ફિલોસોફીને મજબૂત બનાવે છે અને કરદાતાઓને અનિયંત્રિત તથા વ્યાપક તપાસથી મહત્વપૂર્ણ રાહત આપે છે. આવનારા સમયમાં આ નિર્ણયને અન્ય હાઇકોર્ટ્સ અને ટ્રિબ્યુનલ્સમાં મજબૂત ન્યાયિક આધાર તરીકે કરવામાં આવશે.

સંપાદક: ભવ્ય પોપટ, ટેક્સ એડવોકેટ