તમાકુ ઉત્પાદનોમાં RSP આધારિત GST: વેપારીઓ માટે રીટર્ન ભરવામાં અનેક મુશ્કેલીઓ

Spread the love

Reading Time: 3 minutes

તા. ૧૩.૦૪.૨૦૨૬: ભારતમાં માલ અને સેવા કર (GST) પ્રણાલી સતત સુધારાઓ અને ફેરફારોમાંથી પસાર થઈ રહી છે. ૦૧ ફેબ્રુઆરીથી તમાકુ ઉત્પાદનો માટે RSP (Retail Sale Price) આધારિત ટેક્સેશનનો અભિગમ અમલમાં આવ્યો છે, જેનો મુખ્ય હેતુ ટેક્સ લીકેજ રોકવાનો અને પારદર્શિતા વધારવાનો છે. પરંતુ વાસ્તવમાં આ નવી પદ્ધતિએ તમાકુ ઉત્પાદકો અને વેપારીઓ માટે વધારાના કોમ્પ્લાયન્સ ભાર ઉભા કર્યા છે. વેપારીઓ પોતાના એકાઉન્ટની જાળવણીમાં અને રીટર્ન ભરવાની જવાબદારીમાં અનેક મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા હોવાની વિગતો બહાર આવી રહી છે.

RSP આધારિત ટેક્સેશન શું છે?

RSP એટલે કે Retail Sale Price એ તે કિંમત છે જે અંતિમ ગ્રાહકને પ્રોડક્ટ માટે ચૂકવવી પડે છે. તમાકુ ઉત્પાદનો માટે સરકાર દ્વારા સૂચિત કરવામાં આવ્યું છે કે ટેક્સેશન RSP ના આધારે કરવામાં આવશે, જેથી ઉત્પાદકો અથવા સપ્લાય ચેઇનમાં કોઈ પણ સ્તરે કિંમતમાં હેરફેર કરીને ટેક્સ બચાવવાની શક્યતા ઘટે. આ ઉપરાંત સરકારને પ્રથમ સ્ટેજ પર જ જી.એસ.ટી. મળી રહે છે.

વેપારીઓ માટે ઉભી થયેલી મુખ્ય સમસ્યાઓ

1. GSTR-1 માં ડેટા મિસમેચ

સૌથી મોટી સમસ્યા GSTR-1 રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે જોવા મળે છે:

RSP મુજબ ઇન્વોઇસ ડેટા અને વાસ્તવિક ટ્રાન્ઝેક્શન વચ્ચે તફાવત હોવાથી GSTR ૧ માં જતા ડેટા અને GSTR ૩B ના ડેટા માં ફેર આવતો હોય છે.
કરદાતાએ મેન્યુલ આ ફેરફાર કરવાનો રહે છે. જો આ ફેરફાર મેન્યુલ ના કરવામાં આવે તો ફેર ચાલુ રહે છે.
સિસ્ટમમાં HSN-wise અને RSP-wise વિગતો આપવાની ફરજ
બાયર્સના GSTR-2A / 2B સાથે મેચિંગમાં ગેરસમજ

પરિણામે, વેપારીઓને મિસમેચ નોટિસ મળવાની શક્યતા રહેતી હોય છે.

2. ઇન્વોઇસિંગમાં જટિલતા

દરેક પ્રોડક્ટ માટે અલગ RSP દર્શાવવી પડે છે
એક જ પ્રોડક્ટ માટે વિવિધ બેચમાં અલગ RSP હોઈ શકે
સોફ્ટવેર સિસ્ટમ્સમાં સતત અપડેટ કરવાની જરૂર

આ બધું નાના વેપારીઓ માટે ખાસ કરીને મુશ્કેલ બને છે.

3. ITC (Input Tax Credit) ક્લેમમાં મુશ્કેલી

સપ્લાયર અને રિસીવર વચ્ચે RSP ના આધારે એકાઉન્ટમાં નોંધ કરવાની રહેતી હોય પરંતુ વાસ્તવિક વ્યવહારોની રકમ અલગ હોય વેપારીઓને અનેક મુશ્કેલી પડી રહી છે.
રિવર્સ એન્ટ્રીઓ અને સુધારાઓ કરવાની ફરજ

4. વારંવાર સુધારા (Amendments) કરવાની ફરજ

RSP માં નાના ફેરફાર પણ રિટર્નમાં સુધારા કરવાની ફરજ ઉભી કરે છે, જેના કારણે:

સમયનો વ્યય
વધારાનો વ્યાવસાયિક ખર્ચ
ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ક્રુટિનીનો જોખમ

વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ – ટેક્સ પેયર્સ માટે ભાર

આ નવી પદ્ધતિએ વ્યવસાયમાં સરળતા લાવવાના બદલે:

Compliance Cost વધાર્યો છે
Litigation નો જોખમ વધાર્યો છે
Working Capital પર અસર પાડી છે

ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ વેપારીઓ માટે આ એક મોટો પડકાર બની ગયો છે.

GST પોર્ટલ અને સરકાર માટે સૂચનો

આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા માટે નીચેના પગલાં લેવાં જરૂરી છે:

1. GSTR-1 ફોર્મમાં સરળતા લાવો

RSP સંબંધિત ફીલ્ડને સરળ બનાવવી
Auto-population સિસ્ટમ વધુ અસરકારક બનાવવી
GSTR ૧ માટે ખાસ યુટીલીટીમાં RSP અનુરૂપ બદલાવ લાવવો

2. Matching System સુધારવો

GSTR-2A / 2B અને GSTR-1 વચ્ચે મિસમેચ ઘટાડવા માટે એલ્ગોરિધમ સુધારવો
નાના તફાવતો માટે tolerance limit આપવી

3. સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન (Clarifications) આપવું

CBIC દ્વારા વિગતવાર સર્ક્યુલર બહાર પાડવું
FAQ દ્વારા વેપારીઓને માર્ગદર્શન આપવું

વેપારીઓના સંઘો માટે આવશ્યક પગલાં

તમાકુ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા એસોસિએશનોએ હવે એકજૂટ થઈને સરકાર સમક્ષ રજૂઆત કરવી જરૂરી છે. આ રજૂઆતમાં તેઓને જમીની સ્તરે પડતી મુશ્કેલીઓ અંગે સરકારને માહિતગાર કરી યોગ્ય સુધારાઓ કરવા રજૂઆત કરવી જરૂરી છે. આ અંગે વાત કરતા અમદાવાદના જાણીતા એડવોકેટ રોનક જૈન જણાવે છે કે “હાલ વેપારીઓ પાસે ઓનલાઈન પોર્ટલમાં GSTR ૧ માં મેન્યુલ ટેક્સ રેઇટ સુધારા કરવાનો વિકલ્પ રહેલ છે. એ બાબત જાણવી જરૂરી છે કે GSTR ૧ માં હાલ ૪૦% ના દરમાં વેપારી મેન્યુલ સુધારા રેઈટમાં પણ કરી શકે છે. આ બાબતે ઘણા વેપારીઓને જાણકારી નથી. તો હાલ તો વેપારીઓ મેન્યુલી આ સુધારા કરી પોતાના રીટર્ન ભરવાના રહેશે.”

નિષ્કર્ષ

“સેસ” ને દુર કરી RSP આધારિત ટેક્સેશનનો હેતુ સારો હોવા છતાં તેની અમલવારીમાં ઘણી ખામીઓ છે. આજે તમાકુ ઉત્પાદકો અને વેપારીઓ માટે આ પદ્ધતિ એક મોટો કોમ્પ્લાયન્સ બોજ બની ગઈ છે. સરકાર અને GST પોર્ટલને તાત્કાલિક ધ્યાન આપી, વ્યવહારુ ઉકેલો લાવવાની જરૂર છે. સાથે સાથે વેપારીઓના સંઘોએ પણ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી, પોતાની અવાજ મજબૂત રીતે સરકાર સુધી પહોંચાડવી જોઈએ. જો યોગ્ય સુધારા કરવામાં નહીં આવે, તો આ સમસ્યા ભવિષ્યમાં વધુ ગંભીર બની શકે છે અને વેપારની સરળતા (Ease of Doing Business) પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે.