જી.એસ.ટી. રજીસ્ટ્રેશન હવે બનશે સરળ અને પારદર્શક!!

-By Bhavya Popat, Advocate & Notary, Editor-Tax Today

GST કાઉન્સિલની ૫૭ મી મીટીંગના સૂચનો ધ્યાને લઇ GST નોંધણી પ્રક્રિયામાં મોટા ફેરફારો જાહેર કરતો  CBIC નો પરિપત્ર ક્રમાંક 257/03/2026-GST

GST નોંધણી માટે જરૂરી દસ્તાવેજો, વ્યવસાયના મુખ્ય સ્થળનો પુરાવો અને નોંધણી મંજૂર કરવાની સમયમર્યાદા અંગે નવી માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવી.

કેન્દ્રિય પરોક્ષ કર અને કસ્ટમ્સ બોર્ડ (CBIC) દ્વારા તા. 26 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ પરિપત્ર ક્રમાંક 257/03/2026-GST જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ પરિપત્ર GST નોંધણી માટે અરજી કરનારા કરદાતાઓને જરૂરી માહિતી અને દસ્તાવેજો અંગે માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે. તેનો મુખ્ય હેતુ સાચા અને પ્રામાણિક વ્યવસાયોને GST નોંધણી મેળવવામાં પડતી મુશ્કેલીઓ અને બિનજરૂરી વિલંબ ઘટાડવાનો છે. આ ઉપરાંત અધિકારી દ્વારા જી.એસ.ટી. નોંધણી માટે માંગવામાં આવતા અનઇચ્છનીય પુરાવા ઉપર પણ રોક લગાવે છે. કરદાતા દ્વારા આ પરિપત્રમાં સમાવિષ્ટ પુરાવા યોગ્ય રીતે આપી દેવામાં આવે તો અધિકારી દ્વારા આ નોંધણી અરજી ગ્રાહ્ય રાખવી જરૂરી બની જશે.

1. આ પરિપત્રની જરૂર શા માટે પડી?

GST નોંધણી માટેની અરજીઓમાં અધૂરી માહિતી, ખોટું નામ, વ્યવસાયના મુખ્ય સ્થળના સરનામામાં વિસંગતતા, અસ્પષ્ટ દસ્તાવેજો તથા અધિકૃત સહીકર્તાની વિગતોમાં ખામીઓને કારણે અરજીઓ નામંજૂર થતી હતી અથવા કરદાતાઓ પાસે વારંવાર વધારાના અને અનઇચ્છનીય દસ્તાવેજો માગવામાં આવતા હતા.

બીજી તરફ, ખોટી ઓળખનો ઉપયોગ કરીને બોગસ GST નોંધણી મેળવવી અને વાસ્તવિક માલ કે સેવાના પુરવઠા વિના ખોટી ઇન્વૉઇસ દ્વારા ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) પાસ કરવાની ગેરરીતિઓ પણ ધ્યાનમાં આવી હતી. આથી, બોગસ નોંધણીઓ અટકાવવાની સાથે સાચા (જેન્યુઇન) કરદાતાઓને બિનજરૂરી હેરાનગતિ વિના નોંધણી મળી રહે તે માટે બોર્ડે આ પરિપત્ર બહાર પાડ્યો છે. તેમાં કરદાતાઓ માટે દસ્તાવેજોની ચેકલિસ્ટ અને વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નોના જવાબો પણ સામેલ છે.

2. પરિપત્રમાં સૂચવાયેલા મુખ્ય ફેરફારો

• દસ્તાવેજોની નિશ્ચિત યાદી: નોંધણી માટે જરૂરી દસ્તાવેજો સિવાય બિનજરૂરી દસ્તાવેજો માગવા નહીં.
• REG-03 દ્વારા જ સ્પષ્ટતા: અરજીમાં ખામી હોય તો નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ FORM GST REG-03 દ્વારા સ્પષ્ટતા અથવા દસ્તાવેજો માગવાના રહેશે.
• માત્ર અનુમાનના આધારે વાંધો નહીં: અરજદારનું રહેઠાણ અન્ય શહેરમાં હોવું, વીજળીનું જોડાણ ઘરેલું હોવું, વીજળીના બિલની રકમ અથવા રહેણાકની મિલકતમાંથી વ્યવસાય થઈ શકે કે નહીં—આવા મુદ્દાઓના આધારે મનસ્વી વાંધા ઉઠાવવા નહીં.
• દસ્તાવેજોની મર્યાદિત ચકાસણી: વીજળી/પાણીનાં બિલ અથવા મિલકતવેરાની પહોંચની ચકાસણી મુખ્યત્વે નામ અને સરનામાની ખાતરી માટે કરવાની રહેશે.
• ઓનલાઇન અને ફેસલેસ પ્રક્રિયા: સામાન્ય રીતે નોંધણી પ્રક્રિયા ઓનલાઈન રહેશે. જ્યાં નિયમો મુજબ આધાર બાયોમેટ્રિક ચકાસણી, મૂળ દસ્તાવેજોની ચકાસણી અથવા સ્થળની ભૌતિક ચકાસણી જરૂરી હોય ત્યાં તે કરાવવાની રહેશે.

3. GST નોંધણી માટે અરજીકર્તાએ કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?

અરજી કરતાં પહેલાં નીચેની બાબતો ખાસ ચકાસવી જોઈએ:

1. PAN મુજબનું કાનૂની નામ સાચું લખવું. કંપનીના કિસ્સામાં MCAના Incorporation Certificate સાથે વિગતો મેળ ખાતી હોવી જોઈએ.
2. વ્યવસાયનું બંધારણ—પ્રોપ્રાઇટરશિપ, પાર્ટનરશિપ, LLP, કંપની, ટ્રસ્ટ વગેરે—યોગ્ય પસંદ કરવું અને સંબંધિત દસ્તાવેજો જોડવા.
3. પ્રોપ્રાઇટર, પાર્ટનર, ડિરેક્ટર, ટ્રસ્ટી તથા અધિકૃત સહીકર્તાની જરૂરી વિગતો અને તાજેતરના સ્પષ્ટ ફોટોગ્રાફ અપલોડ કરવા. અધિકૃત સહીકર્તા માટે નિમણૂકનો અધિકૃત પત્ર પણ જરૂરી છે.
4. મુખ્ય વ્યવસાય સ્થળનું સંપૂર્ણ અને ચોક્કસ સરનામું, PIN કોડ અને લાગુ પડે ત્યાં latitude/longitude દર્શાવવું.
5. આધાર પ્રમાણીકરણ માટે વિકલ્પ પસંદ કરીને જરૂરી પ્રક્રિયા સમયસર પૂર્ણ કરવી. સિસ્ટમ દ્વારા બાયોમેટ્રિક ચકાસણી માટે પસંદગી થાય તો નિર્ધારિત Facilitation Centreની મુલાકાત લેવી.
6. બેંક ખાતાની વિગતો અરજી વખતે ઉપલબ્ધ હોય તો આપી શકાય. જોકે, બેંક ખાતાની વિગતો નોંધણી મળ્યાના 30 દિવસમાં અથવા GSTR-1/Invoice Furnishing Facilityમાં આઉટવર્ડ સપ્લાયની વિગતો આપતાં પહેલાં—જે વહેલું હોય તે પહેલાં—આપવી જરૂરી છે.
7. GST પોર્ટલ પર આવેલા નોટિસ અને સંદેશાઓ નિયમિત તપાસવા અને સમયસર જવાબ આપવો.

4. Principal Place of Business (PPoB) માટે હવે કયા દસ્તાવેજો જરૂરી?

પરિપત્રના Annexure-III મુજબ, મિલકતના કબજાના પ્રકાર પ્રમાણે દસ્તાવેજો નીચે મુજબ છે:

(અ) પોતાની માલિકીની મિલકત: નીચેમાંથી કોઈ એક દસ્તાવેજ:

• તાજેતરની Property Tax Receipt;
• Municipal Khata;
• Property Identification દર્શાવતો દસ્તાવેજ;
• તાજેતરનું વીજળીનું બિલ અથવા પાણીનું બિલ.

દસ્તાવેજ અરજદારના નામે હોવો જોઈએ અને તેમાં દર્શાવેલું સરનામું અરજીના સરનામા સાથે મેળ ખાતું હોવું જોઈએ.

(બ) ભાડે અથવા લીઝ પર લીધેલી મિલકત:

• જ્યાં નોંધાયેલ ભાડા/લીઝ કરાર કાયદા મુજબ જરૂરી હોય ત્યાં માન્ય Registered Rent/Lease Agreement.
• જ્યાં નોંધણી ફરજિયાત ન હોય ત્યાં ભાડા/લીઝ કરાર સાથે માલિકના નામે ઉપર જણાવેલા દસ્તાવેજોમાંથી કોઈ એક.
• ભાડા/લીઝ કરાર ઉપલબ્ધ ન હોય તો પરિપત્રના Annexure-V મુજબનું Undertaking અને મિલકતના કબજા તથા સરનામાનો આધાર દર્શાવતો યોગ્ય દસ્તાવેજ.

(ક) સંમતિથી ઉપયોગમાં લેવાતી મિલકત: માલિકનો Annexure-VI મુજબનો Consent Letter અને માલિકના નામે મિલકતના પુરાવામાંથી કોઈ એક. મિલકતના એકથી વધુ સહમાલિક હોય તો તમામની સંમતિ જરૂરી છે.

(ડ) મૃત પૂર્વજના નામે મિલકત: મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર, Annexure-IV મુજબનું એફિડેવિટ અને સંબંધિત સરનામા માટેનો માન્ય મિલકતનો પુરાવો.

(ઇ) Co-working Space: નિર્ધારિત જગ્યા/ડેસ્ક/કેબિન દર્શાવતો Membership Agreement તથા Co-working Providerની માલિકી અથવા ભાડા/લીઝની સ્થિતિ પ્રમાણે જરૂરી મિલકતનો પુરાવો અને કરાર.

(ફ) SEZ: લાગુ પડતા કિસ્સામાં Development Commissioner દ્વારા જારી કરાયેલ માન્ય Letter of Approval/Letter of Permission.

નોંધનીય છે કે માત્ર Udyam Certificate, પોસ્ટ બોક્સ અથવા કુરિયરનું સરનામું PPoBના પુરાવા તરીકે પૂરતું નથી. સંબંધિત દસ્તાવેજો સ્પષ્ટ, સંપૂર્ણ અને વાંચી શકાય તેવા હોવા જોઈએ.

5. GST નોંધણી મંજૂર કરવાની સમયમર્યાદા

જો અધિકારી નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં કોઈ કાર્યવાહી ન કરે તો લાગુ પડતા Rule 9 મુજબ નોંધણી મંજૂર થયેલી ગણાય છે. ભૌતિક ચકાસણી જરૂરી હોય તેવા કિસ્સામાં અધિકારીએ સમયમર્યાદા પૂર્ણ થાય તેના ઓછામાં ઓછા પાંચ દિવસ પહેલાં ચકાસણી અહેવાલ સિસ્ટમ પર અપલોડ કરવાનો છે.

6. નાના કરદાતાઓ માટે Rule 14A અને અન્ય મહત્ત્વની બાબતો

નાના સપ્લાયરો માટે Rule 14A હેઠળ સરળ નોંધણીનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે, જેમાં નોંધણી માટેની શરતોને આધીન રહીને નોંધાયેલ ખરીદદારોને એક મહિનામાં ₹2.5 લાખથી વધુના કરની રકમ જેટલી આઉટવર્ડ સપ્લાય પર ITC પાસ કરી શકાતી નથી. આ યોજના હેઠળ આધાર પ્રમાણીકરણ અને અન્ય નિર્ધારિત શરતોનું પાલન જરૂરી છે. યોજના છોડવા માટે FORM GST REG-32 દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા પરિપત્રમાં સમજાવવામાં આવી છે.

જો અરજીકર્તાને બિનજરૂરી પ્રશ્નો અથવા નોંધણીમાં વિલંબ અંગે ફરિયાદ હોય તો તે સંબંધિત Chief Commissioner of Central Tax અથવા Commissioner of State Taxને નિયુક્ત વિશેષ ઇમેઇલ દ્વારા ફરિયાદ કરી શકે છે. કરદાતાને આ સગવડ મળવાથી કરદાતા પાસે પોતાની ફરિયાદ રજુ કરવાનો મોકો આપવામાં આવ્યો છે.

પરિપત્ર ક્રમાંક 257/03/2026-GST નોંધણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા, એકરૂપતા અને જવાબદારી વધારવાનો પ્રયાસ છે. જોકે, ઝડપી નોંધણી મેળવવા માટે અરજીકર્તાએ સૌથી વધુ ધ્યાન યોગ્ય વિગતો, ચોક્કસ સરનામું, મિલકતના યોગ્ય પુરાવા અને સમયસર ઓનલાઇન જવાબ પર આપવું જોઈએ. યોગ્ય દસ્તાવેજો સાથે સંપૂર્ણ અરજી કરવાથી વિલંબ અને નામંજૂરીનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે. આ પરિપત્ર કરદાતાઓ માટે તો ઉપયોગી છે જ પરંતુ નિષ્ઠાવાન અધિકારીઓ માટે પણ ઉપયોગી છે કારણકે તેઓના માટે હવે સ્પષ્ટ દસ્તાવેજોની રૂપરેખા આપવામાં આવેલ હોય, તેઓની જવાબદારીમાં દેખીતો ઘટાડો થશે. આ સર્ક્યુલર ચોક્કસ “ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બીઝનેસ” તરફનું મહત્વનું પગલું ગણી શકાય.