સમયમર્યાદા ચૂકી ગયેલા GST અપીલો માટે એમ્નેસ્ટી સ્કીમ લાવવાની માંગ તેજ
GST કાઉન્સિલની આગામી બેઠકમાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયની શક્યતા
દેશભરના વેપારીઓ અને કરદાતાઓ માટે રાહતરૂપ બની શકે તેવી એક મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા હવે GST કાઉન્સિલની આગામી બેઠકમાં થવાની શક્યતા છે. સમયમર્યાદા પસાર થઈ જવાના કારણે ફગાવાઈ ગયેલી અથવા દાખલ ન થઈ શકેલી GST અપીલો માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ખાસ “એમ્નેસ્ટી સ્કીમ” લાવવાની માંગ ઉદ્યોગજગત, ટેક્સ નિષ્ણાતો અને વેપારી સંસ્થાઓ તરફથી જોરશોરથી ઉઠી રહી છે.
GST કાયદા મુજબ કોઈ પણ આદેશ સામે પ્રથમ અપીલ દાખલ કરવા માટે સામાન્ય રીતે 3 મહિનાની સમયમર્યાદા આપવામાં આવે છે અને વધારાના 1 મહિના સુધી વિલંબ માફીનો અધિકાર અપીલ અધિકારી પાસે હોય છે. એટલે કુલ 120 દિવસ પછી અપીલ દાખલ કરવાની મંજૂરી મળતી નથી. પરિણામે હજારો કરદાતાઓ માત્ર ટેકનિકલ કે પ્રક્રિયાત્મક કારણોસર પોતાના કેસની યોગ્ય રીતે રજૂઆત કરી શક્યા નથી.
હજારો અપીલો સમયમર્યાદાના કારણે અટવાઈ
GST અમલીકરણના શરૂઆતના વર્ષોમાં પોર્ટલ સંબંધિત અનેક તકલીફો, નિયમોની અસ્પષ્ટતા, વારંવાર થતા ફેરફારો અને કાનૂની ગૂંચવણોના કારણે ઘણા કરદાતાઓ સમયસર અપીલ દાખલ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. અનેક કિસ્સાઓમાં કરદાતાઓ પાસે યોગ્ય દલીલો અને પુરાવા હોવા છતાં માત્ર સમયમર્યાદા પૂરી થઈ જવાના આધારે તેમની અપીલો ફગાવી દેવામાં આવી હતી.
ટેક્સ નિષ્ણાતોના મતે, શરૂઆતના વર્ષોમાં GST પોર્ટલ સંપૂર્ણપણે સ્થિર ન હોવાથી વેપારીઓને રિટર્ન, નોટિસ અને ઓર્ડરની માહિતી સમયસર પ્રાપ્ત કરવામાં મુશ્કેલીઓ પડી હતી. ઘણા વેપારીઓને ઓર્ડર અપલોડ થયા હોવાની માહિતી પણ મોડેથી મળી હતી. તેના કારણે અપીલ કરવાની કાનૂની તક ગુમાવવી પડી હતી.
“ન્યાય ટેકનિકલ કારણો કરતાં મોટો હોવો જોઈએ”
વિત્તીય અને કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કરવેરા પ્રણાલીમાં ન્યાયની ભાવના સૌથી અગત્યની હોવી જોઈએ. માત્ર ટેકનિકલ સમયમર્યાદાના આધારે યોગ્ય કેસોને સાંભળવાની તક ન આપવી એ કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો સામે છે.
અગ્રણી GST કન્સલ્ટન્ટ્સ અને વેપારી મંડળોએ GST કાઉન્સિલ સમક્ષ રજૂઆત કરી છે કે જે કરદાતાઓ વાસ્તવિક મુશ્કેલીઓના કારણે અપીલ કરી શક્યા નથી, તેમને એક વખતની વિશેષ રાહત આપવામાં આવે. આ માટે એમ્નેસ્ટી સ્કીમ હેઠળ મર્યાદિત સમય માટે જૂની અપીલો ફરીથી દાખલ કરવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ.
અગાઉ પણ સરકાર આપી ચૂકી છે રાહત
GST હેઠળ અગાઉ પણ સરકાર દ્વારા અનેક વખત એમ્નેસ્ટી સ્કીમ જાહેર કરવામાં આવી છે. મોડા રિટર્ન ફાઇલિંગ પર લેટ ફી માફી, જૂના કેસોના સમાધાન અને નોન-ફાઇલર્સ માટે રાહત જેવી યોજનાઓ દ્વારા સરકાર વેપારીઓને અનુપાલન માટે પ્રોત્સાહિત કરતી આવી છે.
એવા સમયમાં સમયમર્યાદા પસાર થઈ ગયેલી અપીલો માટેની એમ્નેસ્ટી સ્કીમ પણ સરકારના “Ease of Doing Business” અને “Trust-based Taxation” ના અભિગમ સાથે સુસંગત માનવામાં આવી રહી છે.
નાના વેપારીઓને સૌથી વધુ લાભ
આ પ્રસ્તાવિત સ્કીમનો સૌથી મોટો લાભ નાના અને મધ્યમ વેપારીઓને મળી શકે છે. ઘણા નાના વેપારીઓ પાસે કાનૂની માર્ગદર્શન અથવા ટેકનિકલ સપોર્ટનો અભાવ હોવાથી તેઓ સમયસર અપીલ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શક્યા નહોતા. અનેક વેપારીઓએ CA અથવા ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટ બદલાતા દસ્તાવેજી પ્રક્રિયામાં વિલંબ અનુભવ્યો હતો.
જો સરકાર એમ્નેસ્ટી સ્કીમ જાહેર કરશે તો આવા વેપારીઓને ફરીથી પોતાની વાત રજૂ કરવાની તક મળશે અને અનાવશ્યક રિકવરી તથા દંડની કાર્યવાહીથી રાહત મળી શકે છે.
કાયદાકીય પડકારો પણ બની શકે
કેટલાક કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આવી સ્કીમ લાવવા માટે GST કાયદામાં ખાસ સુધારા કરવાની જરૂર પડી શકે છે. કારણ કે હાલની જોગવાઈઓ મુજબ 120 દિવસ પછી અપીલ સ્વીકારવાનો અધિકાર ઉપલબ્ધ નથી. જોકે સરકાર ખાસ નોટિફિકેશન અથવા કાયદાકીય સુધારા દ્વારા એક વખતની રાહત આપી શકે છે.
સાથે જ, સ્કીમનો લાભ માત્ર વાસ્તવિક અને બિન-ઈરાદાપૂર્વક થયેલા વિલંબ ધરાવતા કેસોને જ મળે તે માટે કેટલીક શરતો પણ મૂકવામાં આવી શકે છે.
વેપારી વર્ગમાં આશા
GST કાઉન્સિલની આગામી બેઠક પહેલા વેપારી સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ મંડળોમાં આશાનો માહોલ છે. જો આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી મળશે તો હજારો અટવાયેલા કેસોને ફરીથી જીવંત કરવાની તક મળશે અને કરદાતાઓને લાંબા ગાળાના કાનૂની વિવાદોમાંથી રાહત મળી શકે છે.
ટેક્સ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના મતે, આવી સ્કીમ સરકાર અને કરદાતાઓ વચ્ચે વિશ્વાસ વધારશે તથા GST પ્રણાલીને વધુ વ્યવહારુ અને ન્યાયસંગત બનાવશે.
-Bhavya Popat, Advocate
