ઇન્કમ ટેક્સ કાયદા હેઠળ જૂની સ્કીમ કે નવી સ્કીમ પસંદ કરતા પહેલા આ બાબતો જાણવી છે જરૂરી!!

Spread the love

Reading Time: 5 minutes

By ભવ્ય પોપટ, એડવોકેટ, એડિટર ટેક્સ ટુડે

તા. ૨૨.૦૭.૨૦૨૬: નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૦ ૨૧ થી ઇન્કમ ટેક્સ કાયદામાં નવી કરવેરા પદ્ધતિને લાગુ કરવામાં આવેલ છે. આ સાથે જ કરદાતાને વિકલ્પ આપવામાં આવ્યો છે કે પોતે વિવિધ કપાતોનો લાભ આપતી જૂની ટેક્સ પ્રણાલી મુજબ ટેકસ ભરવાનું પસંદ કરશે કે કપાતો વગરની પણ ઓછા ટેક્સ ભારણ વાલી નવી ટેક્સ પ્રણાલી મુજબ ટેક્સ ભરવાનું પસંદ કરશે. નિષ્ણાંતો આ નવી આવકવેરા પ્રણાલી લાગુ થઇ ત્યારથી માની રહ્યા છે કે અમુક વર્ષોમાં કર કપાતોને લગભગ બંધ કરી આપવામાં આવશે. આજે છ વર્ષથી વધુ સમય થઇ ગયો હોવા છતાં નવી અને જૂની બન્ને પ્રણાલી આવકવેરા કાયદા હેઠળ ચાલુ રાખવામાં આવી છે. કરદાતાને વિકલ્પ મળી રહે તે ચોક્કસ આવકારદાયક ગણી શકાય પરંતુ આ બન્ને પ્રણાલીમાં પસંદગી કરતા સમયે કરદાતાને અનેક મુંજવણ થતી હોય છે. આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ભરવાનો સમય આવે ત્યારે મોટાભાગના કરદાતાઓના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન હોય છે – નવી કરવ્યવસ્થા (New Tax Regime) પસંદ કરવી કે જૂની કરવ્યવસ્થા (Old Tax Regime)?

નાણાકીય વર્ષ 2025-26 (આકારણી વર્ષ 2026-27) માટે નવી કરવ્યવસ્થા ડિફોલ્ટ (Default) છે. છતાં, ઘણા કરદાતાઓ માટે જૂની કરવ્યવસ્થા હજુ પણ વધુ ફાયદાકારક બની શકે છે. યોગ્ય પસંદગી ન કરવામાં આવે તો હજારો રૂપિયા વધારાનો કર ચૂકવવાનો વારો આવી શકે છે.

આજે આ લેખમાં એવા મહત્વના પ્રશ્નો અને તેના જવાબો આપવામાં આવ્યા છે જે દરેક કરદાતાએ ITR ભરતા પહેલાં જાણી લેવા જોઈએ.

પ્રશ્ન 1: નવી અને જૂની કરવ્યવસ્થા વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત શું છે?

જવાબ:

જૂની કરવ્યવસ્થા (Old Regime)

વિવિધ કલમો હેઠળ કપાત (Deductions) ઉપલબ્ધ છે.
HRA, LTA, Standard Deduction, 80C, 80D, Home Loan Interest વગેરેનો લાભ મળે છે.
કરના દર થોડા ઊંચા છે.

નવી કરવ્યવસ્થા (New Regime)

કરના દર ઓછા છે.
પરંતુ મોટાભાગની કપાતો અને છૂટછાટો મળતી નથી.
ગણતરી સરળ બને છે.

પ્રશ્ન 2: કઈ કરવ્યવસ્થા પસંદ કરવી?

જવાબ:

એક જ જવાબ બધા કરદાતાઓ માટે આપવો શક્ય નથી. જો આપ પાસે નીચે મુજબની કપાતો વધુ હોય તો સામાન્ય રીતે જૂની કરવ્યવસ્થા લાભદાયક બની શકે છે.

કલમ 80C હેઠળ રોકાણ
PPF
ELSS
LIC Premium
Home Loan Principal
NPS
Medical Insurance (80D)
Home Loan Interest
HRA
અન્ય Allowances

જો કરદાતા પાસે ખાસ કોઈ કપાત નથી તો નવી કરવ્યવસ્થા વધુ લાભદાયક બની શકે. પરંતુ બન્ને પ્રણાલી મુજબ ગણતરી કરી ત્યારબાદ આ પૈકી એક પસંદ કરવી જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 3: માત્ર Form 16 જોઈને નિર્ણય લેવો યોગ્ય છે?

જવાબ:

ના.ઘણા કર્મચારીઓ માત્ર Form 16માં દર્શાવેલ TDS જોઈને રિટર્ન ભરી દે છે.પરંતુ Form 16 માત્ર Employer દ્વારા કરવામાં આવેલી ગણતરી દર્શાવે છે. ITR ભરતી વખતે પોતાની તમામ આવક અને તમામ કપાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ફરી ગણતરી કરવી જોઈએ.

પ્રશ્ન 4: જો Employer એ Form 16 માં નવી કરવ્યવસ્થા પ્રમાણે TDS કાપ્યો હોય તો શું ITRમાં જૂની કરવ્યવસ્થા પસંદ કરી શકાય?

જવાબ:

હા, આ શક્ય છે. જો વ્યક્તિ Salary Income ધરાવતો Non-Business Taxpayer હોય તો Employer એ નવી કરવ્યવસ્થા મુજબ TDS કાપ્યો હોય છતાં ITR ભરતી વખતે જૂની કરવ્યવસ્થા પસંદ કરી શકાય છે.

તે સમયે—

કુલ કરની ફરી ગણતરી થશે.
જૂની કરવ્યવસ્થા મુજબ કપાતો મળશે.
વધુ TDS કપાયો હોય તો Refund મળશે.
ઓછો કર ચૂકવ્યો હોય તો Self Assessment Tax ભરવો પડશે.

આમ, Form 16 એ કરદાતાનો અંતિમ નિર્ણય દર્શાવતું નથી. અંતિમ વિકલ્પ ITR ભરતી વખતે કરદાતા પાસે ઉપલબ્ધ રહે છે.

પ્રશ્ન 5: શું દરેક વ્યક્તિ ITR ભરતી વખતે દર વર્ષે કરવ્યવસ્થા બદલી શકે?

જવાબ:

આ પ્રશ્નનો જવાબ વ્યક્તિની આવકના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.

(A) માત્ર Salary Income ધરાવતા વ્યક્તિ

હા.દર વર્ષે પોતાની સુવિધા મુજબ નવી કે જૂની કરવ્યવસ્થા પસંદ કરી શકે.

(B) Business અથવા Professional Income ધરાવતા વ્યક્તિ

અહીં નિયમો અલગ છે.

એક વખત જૂની કરવ્યવસ્થા પસંદ કર્યા પછી અને ત્યારબાદ નવી કરવ્યવસ્થા અપનાવવામાં આવે તો ફરીથી જૂની કરવ્યવસ્થા અપનાવવા અંગે કાયદામાં મર્યાદાઓ છે. તેથી આવા કરદાતાઓએ નિર્ણય ખૂબ વિચારીને લેવો જોઈએ.

પ્રશ્ન 6: શું Employer દ્વારા પસંદ કરેલી કરવ્યવસ્થા જ આખરી ગણાય?

જવાબ:

ના. Employer માત્ર TDS માટે ગણતરી કરે છે.Income Tax Return ભરતી વખતે કરદાતા કાયદા મુજબ ઉપલબ્ધ વિકલ્પ પસંદ કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 7: શું Form 16માં દર્શાવેલ માહિતી જ અંતિમ છે?

જવાબ:

ના. ITR ભરતી વખતે નીચેની તમામ આવકો ઉમેરવી ફરજિયાત છે.

Savings Interest
FD Interest
Dividend Income
Capital Gain
Rental Income
Freelancing Income
બીજી નોકરીની આવક
અન્ય તમામ કરપાત્ર આવક

જો Form 16માં ન હોય તો પણ જાહેર કરવી ફરજિયાત છે. આમ, કરદાતાએ AIS અને TIS ખાસ જોઈ પોતનું રીટર્ન ભરવું જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 8: જો Form 16માં કપાતો લેવામાં આવી ન હોય તો શું ITRમાં લઈ શકાય?

જવાબ:

હા. જો યોગ્ય પુરાવા ઉપલબ્ધ હોય તો ITR ભરતી વખતે કાયદેસરની કપાતો લઈ શકાય છે.

પ્રશ્ન 9: નવી કરવ્યવસ્થામાં કઈ મુખ્ય કપાતો ઉપલબ્ધ નથી?

જવાબ:

સામાન્ય રીતે નીચેની લોકપ્રિય કપાતો ઉપલબ્ધ નથી.

80C
80D
HRA Exemption
LTA
Home Loan Interest (Self Occupied House માટે)
વિવિધ Allowances

જોકે કેટલીક મર્યાદિત કપાતો જેમ કે Standard Deduction, Employer Contribution to NPS વગેરે કાયદા મુજબ ઉપલબ્ધ રહે છે.

પ્રશ્ન 10: શું Home Loan ધરાવતા દરેક વ્યક્તિએ જૂની કરવ્યવસ્થા પસંદ કરવી જોઈએ?

જવાબ:

જરૂરી નથી. Home Loan હોવું માત્ર એક પરિબળ છે. હોમ લોનનું મોટું વ્યાજ અને હપ્તા ભરવામાં આવ્યા હોય તો ક્યારેક જૂની પ્રણાલી કરદાતાને વધુ ફાયદો અપાવી શકે છે. પરંતુ બન્ને પ્રણાલી મુજબ ગણતરી કરી આ નિર્ણય લેવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 11: શું નવી કરવ્યવસ્થા હંમેશા સસ્તી પડે છે?

જવાબ:

ના. ઘણા લોકો માત્ર ઓછા Tax Rate જોઈને નવી કરવ્યવસ્થા પસંદ કરે છે.પરંતુ જો તેમની પાસે મોટી કપાતો હોય તો જૂની કરવ્યવસ્થા વધુ બચત કરાવી શકે.

પ્રશ્ન 12: શું ITR ભરતા પહેલાં બંને કરવ્યવસ્થાની ગણતરી કરવી જોઈએ?

જવાબ: કરદાતાએ બન્ને પ્રણાલીમાંથી પસંદગી કરતા પહેલા અચૂક બન્ને સ્કીમ હેઠળ ગણતરી કરી લેવી જોઈએ. એક અનુભવી Tax Professional સામાન્ય રીતે—

બંને કરવ્યવસ્થામાં Tax Computation કરે છે.
બંનેની સરખામણી કરે છે.
ત્યારબાદ ઓછો કર આવે તે કરવ્યવસ્થા પસંદ કરે છે.

પ્રશ્ન 13: Form 16માં નવી કરવ્યવસ્થા દર્શાવવામાં આવી છે એટલે Refund નહીં મળે?

જવાબ: આ માન્યતા ખોટી છે. જો ITRમાં જૂની કરવ્યવસ્થા પસંદ કર્યા પછી કર ઓછો બને તો વધારાનો કપાયેલો TDS સંપૂર્ણ કે આંશિક Refund તરીકે મળી શકે છે.

પ્રશ્ન 14: કરવ્યવસ્થા પસંદ કરતી વખતે સૌથી સામાન્ય ભૂલો કઈ છે?

જવાબ:

સૌથી સામાન્ય ભૂલો નીચે મુજબ છે.

માત્ર Employerના Tax પર વિશ્વાસ કરવો.
Form 16ને અંતિમ માનવું.
તમામ આવક જાહેર ન કરવી.
AIS/TIS ચકાસ્યા વગર Return ભરવું.
બંને કરવ્યવસ્થાની સરખામણી ન કરવી.
કપાતોના પુરાવા એકત્ર ન રાખવા.
Business Income ધરાવતા કરદાતાઓ દ્વારા વિકલ્પ પસંદ કરતી વખતે લાંબા ગાળાના પરિણામોનો વિચાર ન કરવો.

પ્રશ્ન 15: નવી કે જૂની પ્રણાલી પસંદ કરવા કરદાતા માટે કોઈ સમયમર્યાદા છે?

જવાબ: હા, ઇન્કમ ટેક્સ હેઠળ આ એક ખુબ મહત્વનો મુદ્દો છે જે ઘણીવાર કરદાતા માટે ધ્યાનબાર રહી જતો હોય છે. અગાઉ આ લેખમાં જણાવેલ છે તેમ હાલ નવી કર પ્રણાલી એ ડીફોલ્ટ રીજીમ છે. જો કરદાતા રીટર્ન ભરવાની નિયત તારીખ સુધીમાં રીટર્ન ભરતા નથી તો સામાન્ય રીતે નવી કરપ્રણાલી તેઓના માટે ડીફોલ્ટ પસંદગી બની જાય છે. જો કે ધંધાકીય આવક ધરાવતા કરદાતા કે જેઓએ અગાઉના વર્ષમાં જૂની કર પ્રણાલી અંગેનું ફોર્મ ભરેલ હોય તેઓના માટે રીટર્ન નિયત તારીખથી મોડું ભરવામાં આવે તો પણ જૂની કર પ્રણાલી લાગુ રહે છે. આવા સંજોગોમાં કરદાતા રીટર્ન મોડું ભર્યું હોવાથી નવી કર પ્રણાલી એ વર્ષ માટે પસંદ કરી શકે નહિ. આવી રીતે ધંધાકીય આવક ધરાવતા કરદાતા સિવાયના કરદાતા જેઓને દરવર્ષે નવી કે જૂની કર પ્રણાલી પસંદ કરવાનો વિકલ્પ હોય છે તેઓ માટે રીટર્ન ભરવાની નિયત તારીખ સુધીમાં જો પોતે જૂની કર પ્રણાલી પસંદ કરવા માંગતા હોય તો ભરવું ફરજીયાત બની જાય છે. નિયત તારીખ પછી (એટલે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ ૨૬ ના રીટર્ન માટે ૩૧ જુલાઈ ૨૦૨૬) તેઓ રીટર્ન ભરતા હશે તો તેઓ જૂની કર પ્રણાલી પસંદ કરી શકશે નહિ. આ બાબતની નોંધ ખાસ લેવી જરૂરી છે.

નવી કરવ્યવસ્થા અને જૂની કરવ્યવસ્થા વચ્ચેની પસંદગી માત્ર Tax Rate જોવાનો વિષય નથી. તે એક વ્યક્તિગત Tax Planning Decision છે, જે કરદાતાની આવક, રોકાણ, લોન, કપાતો અને ભવિષ્યની નાણાકીય યોજના પર આધાર રાખે છે. દરેક કરદાતાએ ITR દાખલ કરતા પહેલાં બંને કરવ્યવસ્થાની વિગતવાર કરગણતરી કરાવી, AIS, TIS અને Form 26AS સાથે તમામ આવકને મેળવી, ત્યારબાદ જ યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરવો જોઈએ.

(આ લેખ જાણીતા ગુજરાતી દૈનિક ફૂલછાબની વ્યાપારભૂમિ પૂર્તિમાં તા ૨૦.૦૭.૨૦૨૬ ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ છે.)