જી.એસ.ટી. હેઠળ વેપારીઓ દ્વારા ઈ વે બીલ અંગે વારંવાર પૂછવામાં આવતા પ્રશ્નો (ભાગ ૨)
તા ૨૨.૦૫.૨૦૨૬
જી.એસ.ટી. કાયદા હેઠળ નિયત રકમથી વધુ રકમના માલની હેરફેર થવા સમયે ઈ વે બીલ બનાવવું ફરજીયાત રહેતું હોય છે. આ બાબતે ગત અંક તા. ૧૧.૦૫.૨૦૨૬ માં વેપારીઓ દ્વારા ઈ વે બીલ અંગે પૂછવામાં આવતા ૧ થી ૧૬ પ્રશ્નો અંગે ચર્ચા કરવામાં આવેલ છે. આજે આ બાબતેનો ભાગ ૨ માં આ જ વિષય પરના વધારાના પ્રશ્નો અંગે ચર્ચા કરવામાં આવેલ છે.
- ઈ વે બીલની Validity ક્યારેથી ગણાય?
Part-B માં vehicle details update થયા બાદથી ઈ વે બીલના સમય ગણતરી શરૂ થાય છે. આમ, માત્ર ઈ વે બીલ નો part A બનાવવામાં આવેલ હોય તો ઈ વે બીલ વેલીડ (વૈધ) ગણાતું નથી.
- ઈ વે બીલની Validity પૂરી થઈ જાય તો શું કરવું?
ઈ વે બીલની વેલીડીટી પૂર્ણ થયા પહેલા જેમણે ઈ વે બીલ બનાવ્યું છે તે ખરીદનાર, વેચનાર કે transporter E-Way Bill extend કરી શકે છે. આ વેલીડીટી વધારવાની સમયમર્યાદા ઈ વે બીલની ઓરીજીનલ સમય મર્યાદા પૂર્ણ થયા પહેલા ૮ કલાક કે મહત્તમ ઈ વે બીલની મર્યાદા પૂર્ણ થયા બાદ ૮ કલાક છે. આ મર્યાદામાંજ વેલીડીટી વધારવી શક્ય છે.
- E-Way Bill extend કોણ કરી શકે?
- Supplier
- Recipient
- Transporter
પરિસ્થિતિ અનુસાર extension કરી શકાય છે.
- E-Way Bill cancel ક્યારે કરી શકાય?
જો માલ dispatch ન થયો હોય અથવા details ખોટી ભરાઈ હોય તો 24 કલાકની અંદર ઈ વે બીલ cancellation કરી શકાય છે.
૨૧. Inspection થઈ ગયા પછી cancellation થઈ શકે?
ના. જો અધિકારી દ્વારા માલનું inspection થઈ ગયું હોય તો ઈ વે બીલનું cancellation થઈ શકતું નથી. આમ, કોઈ પણ જગ્યાએ એક વાર કોઈ અધિકારી દ્વારા માલની ચકાસણી થઇ જાય પછી કોઈ પણ સંજોગોમાં ઈ વે બીલ કેન્સલ થઇ શકે નહિ.
- એક invoice માટે બે E-Way Bill બનાવી શકાય?
સામાન્ય રીતે નહીં. Duplicate E-Way Bill બનાવવાથી department શંકા વ્યક્ત કરી શકે. હા, પણ જયારે એક જ ઇન્વોઇસનો માલ અલગ અલગ વાહનો દ્વારા વાહન થવાનો હોય તેવા કિસ્સામાં એક જ ઇન્વોઇસ (બીલ) હોય તો પણ એકથી વધુ ઈ વે બીલ બનાવી શકાય છે.
- Multiple invoices માટે એક E-Way Bill બનાવી શકાય?
ના સામાન્ય રીતે Consolidated E-Way Bill બનાવી શકાય નહિ. એક બીલ એક ઈ વે બીલ નો સિદ્ધાંત જાળવવો જોઈએ. હા, ટ્રાન્સપોર્ટર જયારે એક સાથે ઘણા માલ એવા વહન કરતો હોય જેના ઈ વે બીલ વેચનાર કે ખરીદનાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલ નથી ત્યારે કન્સોલીડેટેડ ઈ વે બીલ બનાવી શકાય છે.
- Consolidated E-Way Bill શું છે?
એક જ vehicle માં અનેક invoices નો માલ હોય ત્યારે transporter consolidated E-Way Bill બનાવી શકે.
- Vehicle બદલાય તો શું કરવું?
કોઈ કારણસર ઈ વે બીલ બનાવ્યા પછી વાહન બદલવામાં આવે તો નવી vehicle details Part-B માં update કરવી પડે.
- Transshipment થાય તો શું?
જયારે એક મોટા વાહન-શીપ માંથી બીજી નાના વાહન-શીપ માં માલ ફેરવવામાં આવે તો દરેક નાના વાહન-શીપ માટે અલગ અલગ ઈ વે બીલ બનાવવું જરૂરી છે.
- Rail, Air અથવા Ship દ્વારા transport થાય તો?
Rail, Air અથવા Ship દ્વારા ટ્રાન્સપોર્ટ માલ થાય તેમાં transport document number દાખલ કરવો પડે.
- E-Invoice અને E-Way Bill વચ્ચે શું સંબંધ છે?
ઈ ઇન્વોઇસએ નિયત ટર્નોવરથી વધુ ટર્નોવર ધરાવતા વેપારીઓ માટે ઇન્વોઇસ (બીલ બનાવવાની પદ્ધતિ છે. ઈ ઇન્વોઇસ એ ઈ વે બીલની જગ્યાએ બનાવવામાં આવતું નથી જેની ખાસ વેપારીઓએ નોંધ લેવી જરૂરી છે. E-Invoice generate થાય ત્યારે E-Way Bill auto-generate થઈ શકે છે.
- E-Way Bill વગર માલ મોકલવાથી શું જોખમ?
તે ગંભીર compliance breach ગણાય શકે છે. માલ વહન દરમ્યાન ઈ વે બીલ જરૂરી હોય અને ના બનાવવામાં આવ્યું હોય તેવા માલની ચકાસણી કરી તેમાં મોટો દંડ ભરવાની જવાબદારી આવી શકે છે. આ દંડ નાં ભરવામાં આવે તો માલ અને વાહન જપ્ત કરવાની સત્તા પણ અધિકારી પાસે રહેલી છે.
- Penalty કેટલી થઈ શકે?
Section 122 મુજબ penalty લાગી શકે છે.
સામાન્ય રીતે:
- ₹10,000 અથવા
- Tax amount ના બે ગણા જેટલી penalty
જે વધુ હોય તે વસૂલ થઈ શકે.
- Vehicle detention થઈ શકે?
હા. માલ અને vehicle બંને અટકાવી શકાય.
- Goods release કેવી રીતે થાય?
Tax અને penalty ભર્યા બાદ release મળી શકે. કેટલાક કેસમાં bond અને security પણ આપવી પડે.
- Minor mistakes માટે પણ penalty લાગે?
CBIC દ્વારા કેટલાક minor errors માટે relaxation આપવામાં આવ્યું છે.
ઉદાહરણ:
- Typing error
- PIN code error
- Minor address mismatch
પરંતુ intention to evade tax ન હોવું જોઈએ.
- Inspector vehicle રોકી શકે?
હા. Proper officer inspection માટે vehicle intercept કરી શકે છે.
- Inspection report ક્યાં upload થાય?
Officer દ્વારા GST portal પર inspection report upload થાય છે.
- RFID શું છે?
Radio Frequency Identification Device.
કેટલાક transporters માટે RFID linkage જરૂરી બની શકે.
- Bill To – Ship To transaction માં E-Way Bill કેવી રીતે બને?
આવા transaction માં:
- Bill To party
- Dispatch From
- Ship To
ત્રણેય વિગતો સાચી રીતે ભરવી જરૂરી છે.
- Sales Return માટે E-Way Bill જોઈએ?
હા. માલ પાછો આવે ત્યારે પણ જરૂરી બની શકે.
- Branch Transfer માટે E-Way Bill ફરજિયાત છે?
હા. Stock transfer પર પણ લાગુ પડે છે.
- Exhibition માટે મોકલેલા માલ પર E-Way Bill જોઈએ?
હા. “For Own Use” અથવા “Exhibition” reason સાથે બનાવી શકાય.
- SKD/CKD supply શું છે?
મોટી machinery અથવા equipment જયારે ટુકડા કરી વિવિધ ભાગોમાં મોકલાય ત્યારે અલગ invoices અને E-Way Bills હોઈ શકે જેને SKD (સેમી નોક્ડ ડાઉન) CKD (કમ્પ્લીટ નોક ડાઉન) ગણવામાં આવે છે.
- Interstate અને Intrastate બંને માટે E-Way Bill લાગુ પડે?
હા. બંને માટે લાગુ પડે છે.પરંતુ રાજ્ય પ્રમાણે કેટલાક અલગ નિયમો હોઈ શકે.
- Distance કેવી રીતે ગણવી?
Approximate distance દાખલ કરી શકાય છે. Portal સામાન્ય રીતે Pin Code પ્રમાણે Distance ની ગણતરી કરે છે.
- Wrong vehicle number નાખી દીધો હોય તો?
ખોટો વાહન નંબર એ ખુબ ગંભીર ભૂલ ગણાય છે અને ઈ વે બીલ તાત્કાલિક update કરવું જોઈએ. નહીંતર દંડ અને જપ્તીનું જોખમ રહે.
- Expired E-Way Bill સાથે vehicle પકડાય તો શું?
Department tax evasion નો મુદ્દો ઉઠાવી શકે છે. અવ સંજોગોમાં Penalty અને detention બંને થઈ શકે.
- Recipient E-Way Bill reject કરી શકે?
હા. Recipient portal પર reject કરી શકે છે. કોઈ વેચનારે કોઈ વેપારીના નામે ઈ વે બીલ બનાવેલ હોય અને ખરીદનારએ જેતે ખરીદી કરેલ નાં હોય તો ખરીદનાર આ ઈ વે બીલ રીજેક્ટ કરી શકે છે. જો 72 કલાક સુધી action ન લેવાય તો deemed acceptance ગણાય.
- Accounts વિભાગે કઈ ખાસ કાળજી રાખવી?
- Invoice અને E-Way Bill details match હોવી જોઈએ
- Vehicle number સાચો હોવો જોઈએ
- Expiry track કરવી
- HSN અને value સાચી હોવી
- Dispatch timing ધ્યાનમાં રાખવું
- Transporter માટે સૌથી મોટા જોખમ શું છે?
- Expired E-Way Bill
- Wrong vehicle details
- No Part-B
- Goods mismatch
- Excess quantity
- હું વેચનાર છું. કોઈ કારણસર મારો માલ ઈ વે બીલ બનાવવા જવાબદાર હોવા ચાત ઈ વે બીલ વગર ખરીદનાર સુધી પહોચી ગયો છે. શું હવે હું પાછળથી ઈ વે બીલ બનાવી શકું?
નાં, ઈ વે બીલ માલ વહન પહેલા બનાવવાનું રહે છે. માલ ખરીદનાર સુધી પહોચી જાય પછી આ ઈ વે બીલ બનાવવાનો કોઈ અર્થ નથી.
- ઈ વે બીલ બનાવવા જવાબદાર માલ ખરીદનાર પાસે પહોચી જાય પછી ઈ વે બીલ બનાવવામાં આવેલ નથી તે કારણે કોઈ અધિકારી ખરીદનારનો માલ જપ્ત કરી શકે?
નાં, ઈ વે બીલ અંગેની જોગવાઈઓ માત્ર માલ વહન થતો હોય ત્યારે જ લાગુ પડે. માલ ખરીદનાર પાસે પહોચી ગયો હોય ત્યાર બાદ ઈ વે બીલના નિયમો ભંગની જોગવાઈ અંગે કોઈ કાર્યવાહી થઇ શકે નહિ.
GST હેઠળ E-Way Bill વ્યવસ્થા માત્ર transportation document નથી પરંતુ સંપૂર્ણ compliance mechanism છે. આજના સમયમાં department data analytics, RFID tracking અને automated verification નો ઉપયોગ કરે છે. તેથી વેપારીઓએ E-Way Bill compliance ને અત્યંત ગંભીરતાથી લેવું જોઈએ. આ અંગે સામાન્ય સમજ હોવી પણ વેપારીઓ માટે ખુબ જરૂરી છે. ઈ વે બીલ અંગે કોઈ પ્રશ્નો હોય તો adv.bhavyapopat@gmail.com પર મોકલી શકો છો.
